واج آرایی : تکرار یک واج ( صامت و مصوت ) است در کلمه های یک مصراع یا

 بیت مثل : جان بی جمال جانان میل جهان ندارد

هر کس این ندارد حقا که آن ندارد

همان طور که میبینید واج های ج و مصوت های بلند الف باعث موسیقی آوایی شعر

 شده است که به آن واج آرایی میگویند

سجع : یک سانی دو کلمه در واج های پایانی یا وزن یا هر دوی آنهاست

انواع سجع :

 اشتراک در واج های پایانی که سجع مطرف نام دارد

مثل : محبت را غایت نیست از بهر آن که محبوب را نهایت نیست

غایت و نهایت سجع مطرف نام دارند زیرا که هم وزن نیستند و واج های پایانی

 مشترک اند .

 اگر دو کلمه هم وزن بودند سجع متوازن نام دارند

مثل : ملک بی دین باطل است و دین بی ملک ضایع

باطل و ضایع فقط هم وزن اند که سجع متوازن می گویند

اشتراک در واج های پایانی + اشتراک در وزن سجع متوازی نام دارد

مثل : همه کس را عقل خود به کمال نماید و فرزند خود به جمال

کمال و جمال علاوه بر این که هم وزنند واج های پایانی آنها هم یک سانند که به

 این نوع سجع  سجع متوازی گویند

تناقص یا پارادوکس : آوردن دو واژه یا دو معنی متناقض است در  کلام به گونه ای

 که آفریننده ی زیبایی باشد

مثال : هرگز وجود حاضر و غایب شنیده ای

من در میان جمع و دلم جای دیگر است

که حاضر و غایب پارادوکس است زیرا که مگه میشه حاضر بود وهم غایب ؟!

یک مثال دیگر ساکت و روان مگه میشه هم ساکت وهم روان بود

حس آمیزی : آمیختن دو یا چند حس است در کلام به گونه ای که با ایجاد موسیقی

 معنوی به تاثیر سخن  بیفزاید و سبب زیبایی شود

مثل : خبر تلخی بود که اینجا دو حس چشایی و شنوایی به هم آمیخته است

حرف هایم مثل یک تکه چمن روشن بود که در اینجا دوحس شنوایی و بینایی آمیخته است

اکثر شعر های سهراب سپهری غرق این نوع آرایه ادبی هستند

قصد بروز شدن را نداشتم و قرار بر این بود که پست بعدی توضیح آرایه ها باشد اما ، اما، اما یکی از دوستان خبری را بهم رساند و خبر از این قرار بود که سر کلاس ادبیات فارسی تو دبیرستان وقتی معلم دارد شعر حافظ را معنی میکند میرسد به کلمه ی ساقی و به قول خودمون به تِتِ پِ تِ می افتد و در معنی کلمه ی ساقی می ماند که به بچه ها چه گوید. و بعد از مکث طولانی و خسته شدن بچه ها یک پسر بچه ی شجاع بلند میشود و ساقی را معنی می کند . و به محض اینکه معلم میفهمد بچه ها هم " آره " آنوقت است که معلم ساقی را به زبان خودش معنی می کند . آخه من نمیدونم معنی کردن ساقی چه مشکلی داره ؟ آخه من نمیدونم آنوقت معلم پیش خودش چه فکری میکرده که معنی کردن ساقی با مکث صورت گرفته ؟ شاید پیش خودش فکرمیکرده اگه من ساقی را معنی کنم بچه ها چشم و گوششون باز ممیشه اما ای معلم آن دوره که خودت درس میخواندی با این دوره زمین تا آسمان فرق دارد .دیگر بچه ها وقتی توی قونداق هستند چشم و گوششون باز میشه نه وقتی که به سن بلوغ میرسند

ای معلم ادبیات ساقی را معنی نمی کنی ؟

در حالی که بچه ها هزلیات سوزنی سمرقندی را حفظند

ای معلم ادبیات ساقی را معنی نمی کنی ؟

در حالی که بچه ها هزلیات سعدی را حفظند

ای معلم ادبیات ساقی را معنی نمی کنی ؟

در حالی که بچه ها آداب مشروب خواری را بهتر از شما بلدند

ای معلم ادبیات ساقی را معنی نمی کنی ؟

در حالی که اگر با بچه ها راحت تر باشی درسست را بهتر فرا میگیرند

ای معلم ادبیات ساقی را معنی نمیکنی ؟

در حالی که بچه ها...

توضیح آرایه ها انشاالله در پست بعدی

متاسفانه ترانه سرایان ، نویسندگان ، و حتی شاعران از آرایه ی ادبی بی اطلاع هستند

دانشجویان ادبیات هم که با شک و تردید و.. آرایه های موجود در بیت را میگویند....

هر چند که در شعرهای امروزی آرایه ی ادبی نقش چندانی را ایفا نمی کند اما دانستن

پس از این قرار شد که تصمیم بر توضیح آرایه ادبی گرفتم

البته این را هم بگم درخواستش را تابستان یکی از دوستان کرده بود که توضیحات لازم

تشخیص : یعنی این که ما بیاییم به یاری و کمک تخیل خود به عناصر بی جان طبیعت

این درختان بی باک و صبور قهرمان

 ( برگرفته از کتاب شب کویر دکتر علی شریعتی )

که این کتاب غرق آرایه های ادبی است

همان طور که میبیند قهرمان و صبور یکی از ویژگی های انسان است به درخت که بی

گل بخندید و باغ شد پدرام

که اینجا گل بخندید تشخیص است که یکی از ویژگی های انسان خندیدن است که به گل

جناس

جناس تام ، جناس ناقص حرکتی  که قدما این گونه جناس را جناس ناقص میگفتند

جناس تام یعنی این که یک سانی دو واژه در تعداد و ترتیب واج هاست مثل :

بر دوخته ام دیده چو باز از همه عالم

تا دیده ی من بر رخ زیبای تو باز است

در اینجا باز دوبار به کار رفته که باز اولی به معنی گشودن است و باز دومی به معنی

پرنده ی شکاری است اما در لفظ هیچ گونه تفاوتی ندارند  

جناس ناقص حرکتی ، اختلاف در مصوت های کوتاه

یک سانی دو یا چند واژه در صامت ها و اختلاف آنها در مصوت های کوتاه است مثل :

گرم باز آمدی محبوب سیم اندام سنگین دل

گُل از خارم بر آوردی و خار از پای و پای از گِل

که مصوت اولی او است و مصوت اولی کسره است

جناس ناقص اختلافی ، اختلاف حرف اول وسط و آخر

هر تیر که در ریش است گر بر دل ریش برآید

ما نیز یکی باشیم از جمله ی قربان ها

که کیش و ریش در صامت آغازین با هم متفاوت اند که اولی ک هست و دومی ر است

جناس ناقص افزایشی افزایش درحرف اول وسط اخر

اختلاف دو واژه است در معنی و تعداد حروف

دلا ز رنج حسودان مرنج و واثق باش

که بد به خاطر امیدوار ما نرسد

واژه ی رنج سه صامت و واژه ی مرنج چهار صامت دارد

میدانم در این روزها حالت خوب نیست....

میدانم در این روزهای بد ، حوصله نداری..

میدانم در این روزها همچون فصلش چشم هایت بارانی است

میدانم وقتی کتاب آدم مجوز نگیرد چقدردرد دارد

میدونی ؟؟ دردش چه وقت آدم را به مرز جنون میبره وقتی که کتاب استاد

که خودت باشی مجوز نگیرد و کتاب شاگردانت مجوز بگیرد که البته جای

خوشحالی است و تا حدودی مجوز نگرفتنت را جبران میکند که با افتخار

بگویی این ها شاگردان من بوده اند .

میدانم وقتی شعر آدم را سرقت کنند و در برابرش هیچ گونه پیگر قانونی

نداشته باشد چه تاثیری بر سیستم عصبی آدم می گذارد .

میدانم وقتی در حق کسی وفا کنی آموزش دهی ، وزن شعرش را درست کنی

و بیاید در حقت جفا کند چقدر آدم درد می کشد . بنده خدا محمد رضا رحمانی

راست میگفت که :

وفا نکردی و کردم جفا ندیدی و دیدم

شکستی و نشکستم بریدی و نبریدم

حال شعرت را با بغض میخوانم :

 [از خواب ها پرید، از گریه ی شدید                       

اما کسی نبود... اما کسی ندید...]                         

از خواب می پرم، از گریه ی زیاد                      

از یک پرنده که خود را به باد داد                     

از خواب می پری از لمس دست هاش                  

و گریه می کنی زیر ِ پتو یواش                    

از خواب می پرم می ترسم از خودم              

دیوانه بودم و دیوانه تر شدم                     

از خواب می پری سرشار خواهشی           

سردرد داری و سیگار می کشی               

از خواب می پرم از بغض و بالشم            

که تیر خورده ام که تیر می کشم               

از خواب می پری انگشت هاش در...        

گنجشک پر... کلاغ پر... پر... پرنده پر...  

از خواب می پرم خوابی که درهم است      

آغوش تو کجاست؟! بدجور سردم است       

از خواب می پری از داغی پتو              

بالا می آوری... زل می زنی به او...     

از خواب می پرم تنهاتر از زمین          

با چند خاطره، با چند نقطه چی             

از خواب می پری شب های ساکت ِ       

مجبور ِ عاشقی! محکوم ِ رابطه!          

از خواب می پرم از تو نفس، نفس...     

قبل از تو هیچ وقت... بعد از تو هیچ کس...

از خواب می پری از عشق و اعتماد!      

از قرص کم شده، از گریه ی زیاد          

از خواب می پرم... رؤیای ناتمام!       

از بوی وحشی ات لای ِ لباس هام       

از خواب می پری با جیر جیر تخت    

از گرمی تنش... سخت است... سخت... سخت...

[از خواب ها پرید در تخت دیگری    

از خواب می پرم... از خواب می پری...

چیزی ست در دلت، دردی ست در سرم